Çim otomatik sulamasının kaç dakika çalışacağı, bir sulamada uygulanacak su derinliği ile zonun ölçülen uygulama hızından hesaplanır. Aynı 20 dakika, iki bahçeye aynı miktarda su vermez. Hatta aynı bahçedeki iki zonun başlıkları farklıysa süreleri de farklı çıkabilir.
Bu hesabın çıktısı, bütün yaz kullanacağınız değişmez bir sayı değil; ölçüme dayanan bir program başlangıcıdır. Aşağıda kaplarda biriken suyu milimetreye, milimetreyi de kontrol ünitesine gireceğiniz dakikaya çevireceğiz. Örnekteki hedef su miktarı bahçeniz için tavsiye değildir.
Hesap için su derinliği ve uygulama hızı ayrı bilinmeli
Su derinliği, yüzeye verilecek miktarı; uygulama hızı ise sistemin bu miktarı ne kadar zamanda verdiğini anlatır. Birincinin birimi milimetre, ikincinin birimi milimetre/saattir.
Buradaki milimetre, başlığın bağlantı çapı değildir. Alanın üzerine eşit yayılan 1 mm su, metrekare başına 1 litreye karşılık gelir. Başlık etiketindeki litre/dakika değeri de tek başına milimetre/saat değildir; sulanan alan ve başlıkların birlikte oluşturduğu dağılım bilinmeden bu iki değer birbirinin yerine yazılmaz.
Çalışma süresi (dakika) = hedef uygulama derinliği (mm) ÷ ölçülen uygulama hızı (mm/saat) × 60.
Hedef derinlik çimin türü, kök bölgesi, toprak, yakın zamandaki yağış ve hava koşulları değerlendirilerek belirlenir. Bir internet tablosundaki haftalık su miktarını her günün tek sulamasına aktarmak, doğru formülle yanlış miktar hesaplamak olur. Henüz hedef belirlenmediyse önce sistemi ölçebilirsiniz; fakat yalnız bu ölçüm çimin su ihtiyacını söylemez.
Kap testi bir zonun verdiği suyu görünür kılar
Aynı zonun farklı noktalarında belirli sürede toplanan su derinliğini ölçerek hem ortalama uygulama hızını hem de dağılımdaki farkları görebilirsiniz. Utah State University’nin sulama kontrolü açıklaması, kap ölçümünü bu iki amaç için kullanır.
- Zon kapalıyken uygun toplama kaplarını yerleştirin. Dereceli sulama test kabı ya da su derinliği cetvelle okunabilen, düz tabanlı ve dikey kenarlı aynı tip kaplar kullanın. Huni biçimli bir kabın içindeki yüksekliği doğrudan uygulanan milimetre sanmayın.
- Kapları yalnız kuru görünen köşeye yığmayın. Alanı temsil edecek şekilde dağıtın; başlıklara yakın ve başlıklar arasındaki noktalar da ölçülsün. Kaplar püskürtmeyi engellemesin.
- Bir seferde yalnız ölçtüğünüz zonu çalıştırın. Okunabilir miktar birikecek testin gerçek başlangıç ve bitiş zamanını kaydedin; bu sırada programın başka bir zonu açmadığını kontrol edin.
- Sulamayı durdurun. Her kabın su derinliğini aynı birimle yazın. Yerinde ve dik duran kaba hiç su ulaşmamışsa bu sıfır da dağılım kaydının parçasıdır. Devrilmiş veya yerinden oynamış kabı ise geçerli sıfır gibi kullanmayın; nedenini not edip testi tekrarlayın.
- Ortalama derinliği testin dakika cinsinden süresine bölüp 60 ile çarpın. Sonraki zona geçtiğinizde yeni bir kayıt açın.
USU’nun performans testi föyü de zonları ayrı ölçer ve kap derinliği/zaman ilişkisini kullanır. Belgedeki Piute County sulama takvimi ise Türkiye’deki bahçenize uygulanacak bir takvim değildir.
Örnek: 20 dakikalık testten 30 dakikalık çalışma hesabı
Testte ortalama 4 mm su 20 dakikada toplandıysa uygulama hızı 12 mm/saattir; yalnız hesap için seçilen 6 mm hedef, 30 dakika çalışma gerektirir. Aşağıdaki dört değer aritmetiği göstermek içindir, her bahçede dört kap yeterlidir anlamına gelmez.
| Kayıt | Toplanan su derinliği | Hesaptaki karşılığı |
|---|---|---|
| Kap A | 3,5 mm | Dağılım kontrolünde ayrıca izlenir |
| Kap B | 4 mm | Ortalama hesabına katılır |
| Kap C | 4,5 mm | Daha çok su alan nokta ayrıca görülür |
| Kap D | 4 mm | Ortalama hesabına katılır |
| Ortalama | (3,5 + 4 + 4,5 + 4) ÷ 4 = 4 mm | 4 ÷ 20 × 60 = 12 mm/saat |
Ardından süreyi buluruz: 6 ÷ 12 × 60 = 30 dakika. Burada 6 mm, bitkinin ihtiyacı hesaplanmış gibi sunulan bir öneri değil, formülün nasıl kullanılacağını gösteren varsayımdır. Hesap aynı çalışma koşullarının sürdüğünü ve ortalama dağılımı esas alır; toprağın tamamında eşit nem ya da kök bölgesine tam 6 mm ulaşacağı garantisi vermez.
Ortalama, kuru kalan köşeyi saklamamalı
Bir noktaya az su ulaşıyorsa bütün zonun süresini uzatmak diğer noktaları da daha uzun sular; dağılım bozukluğunu tek başına düzeltmez. Önce kap kayıtlarının birbirinden neden ayrıldığını değerlendirin.
Başlığın bitki arkasında kalması, yanlış yönlenmesi, uyumsuz nozul veya çalışma koşullarındaki basınç sorunu ayrı ihtimallerdir. Hangisinin bulunduğunu yalnız ortalama sayıdan anlayamazsınız. Gözleminizi kaydedin; basınçlı parça sökmek yerine gerektiğinde teknik kontrol isteyin. Bir düzeltme yapılırsa eski dakika değerini otomatik korumayın, dağılımı yeniden ölçün.
Hesaplanan süre tek seferde uygulanmak zorunda mı?
Su toprağa girmeden yüzeyde birikiyor veya akıyorsa toplam çalışma süresini daha kısa çevrimlere bölmek gerekebilir. Uygun çevrim ve bekleme, toprağın suyu kabulüne, eğime ve kontrol ünitesinin işleyişine bağlıdır.
Hunter’ın çalışma süresi açıklaması, yüzey akışında daha kısa sulamalarla emilime zaman bırakmayı ele alır. Ancak hesaplanan 30 dakikayı iki kez 30 dakika yapmak çevrimleme değildir; su miktarını ikiye katlar. Toplamı korumak istiyorsanız çevrimlerin çalışma süreleri toplamına bakın, aradaki bekleme dakikalarını sulama süresine eklemeyin.
Cihazınızda yeni bir program başlangıcı tanımlamak bütün programı yeniden başlatabilir. Model kılavuzunu görmeden her istasyon için ayrı başlangıç girmeyin. Çevrim özelliği, istasyon süresi ve program başlangıcı aynı ayar değildir.
Kontrol ünitesine sayıdan önce kayıt götürün
Her zon için test süresi, kap değerleri, hesaplanan hız ve seçilen hedefi birlikte saklayın; böylece sonradan değişen dakikanın nedenini izleyebilirsiniz. Yalnız “Zon 2: 30 dakika” kaydı, hesabı yeniden kontrol etmeye yetmez.
Yağış ve mevsim değişince su ihtiyacı yeniden değerlendirilir. Başlık/nozul ya da sistemin çalışma koşulları değiştiğinde eski uygulama hızı da geçerli olmayabilir. Dakika, sulama yapılacak gün sayısı ve başlangıç saati ayrı kararlardır; bu hesap yalnız bir çalışmanın süresini verir.
